Wat is voorlopige hechtenis?
Voorlopige hechtenis is vrijheidsbeneming van een verdachte voordat de strafzaak inhoudelijk op zitting is behandeld. Samen met de inverzekeringstelling vormt zij de periode die in het dagelijks taalgebruik voorarrest heet. Zij is alleen toegelaten bij verdenking van bepaalde misdrijven: een misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van vier jaar of meer staat, of een aantal in de wet met name genoemde feiten en feiten uit bijzondere wetten zoals de Opiumwet (art. 67 lid 1 Sv). Ook kan zij worden bevolen als de verdachte geen vaste woon- of verblijfplaats in Nederland heeft en wordt verdacht van een misdrijf waarvoor gevangenisstraf is gesteld (art. 67 lid 2 Sv).
Voor voorlopige hechtenis is niet voldoende een redelijk vermoeden van schuld. Er moet uit feiten of omstandigheden blijken van ernstige bezwaren tegen de verdachte (art. 67 lid 3 Sv). Daarnaast is een wettelijke grond nodig (art. 67a Sv): ernstig vluchtgevaar of een gewichtige reden van maatschappelijke veiligheid. Die laatste categorie omvat onder meer de geschokte rechtsorde bij een feit waarop twaalf jaar of meer staat, de zogenoemde 12-jaarsgrond (art. 67a lid 2, onder 1° Sv), de recidivegrond bij ernstige vrees voor een misdrijf waarop zes jaar of meer staat of waardoor de veiligheid van personen in gevaar komt (art. 67a lid 2, onder 2° Sv) en de onderzoeksgrond, als de hechtenis noodzakelijk is voor de waarheidsvinding (art. 67a lid 2, onder 5° Sv). De hechtenis blijft achterwege als ernstig rekening moet worden gehouden dat geen onvoorwaardelijke vrijheidsstraf zal volgen of dat de hechtenis langer zou duren dan de te verwachten straf (het anticipatiegebod, art. 67a lid 3 Sv).
Wat staat u te wachten?
De vrijheidsbeneming verloopt in fasen en begint met de aanhouding. Daarna kan de officier van justitie of hulpofficier inverzekeringstelling bevelen in het belang van het onderzoek (art. 57 en 58 Sv). Die duurt ten hoogste drie dagen en kan bij dringende noodzaak eenmaal met ten hoogste drie dagen worden verlengd (art. 58 lid 2 Sv).
Wil het Openbaar Ministerie u langer vasthouden, dan vordert het bewaring bij de rechter-commissaris. Bij die voorgeleiding hoort de rechter-commissaris u eerst (art. 63 Sv) en kan bewaring bevelen voor ten hoogste veertien dagen (art. 64 lid 1 Sv). Daarna beslist de rechtbank, in de raadkamer, over gevangenhouding op vordering van de officier (art. 65 Sv). Een bevel tot gevangenhouding of gevangenneming geldt voor ten hoogste negentig dagen (art. 66 lid 1 Sv). De fasen van veertien en negentig dagen samen bepalen hoe lang de voorlopige hechtenis vóór de inhoudelijke behandeling op zitting kan voortduren.
Uw rechten
U behoudt in elke fase het recht op een advocaat en het recht uw kant van het verhaal voor de rechter te brengen. U wordt door de rechter-commissaris en in de raadkamer gehoord voordat over uw vrijheid wordt beslist. Belangrijk is dat de rechter de voorlopige hechtenis op elk moment kan schorsen: ambtshalve, op vordering van het Openbaar Ministerie of op uw eigen verzoek, mits u zich bereid verklaart de gestelde voorwaarden na te komen (art. 80 lid 1 Sv). Schorsing betekent dat u de zaak in vrijheid afwacht; het bevel tot voorlopige hechtenis blijft op de achtergrond bestaan.
Wat doet uw advocaat?
Uw advocaat toetst of de ernstige bezwaren en de aangevoerde grond werkelijk standhouden en of het anticipatiegebod in uw voordeel werkt. Vervolgens bouwen wij een schorsingsverzoek dat de rechter een veilig en controleerbaar alternatief voor hechtenis biedt. Aan schorsing zijn altijd verplichte voorwaarden verbonden: u onttrekt zich niet aan de hechtenis of aan een eventueel op te leggen straf, en u werkt mee aan het vastleggen van uw identiteit (art. 80 lid 2 Sv). Daarnaast kan de rechter zekerheidstelling of borgtocht verlangen, een geldbedrag van uzelf of van een derde, waarvan de rechter de hoogte bepaalt (art. 80 lid 3 en lid 5 Sv). Naast de verplichte voorwaarden kan de rechter bijzondere voorwaarden stellen. In de praktijk gaat het bijvoorbeeld om een meldplicht, een contact- of gebiedsverbod of een behandeling onder reclasseringstoezicht. Wij stemmen die voorwaarden vooraf af, zodat het verzoek voor de rechter aanvaardbaar is.
In de fase van voorlopige hechtenis hoeft u niet zelf een advocaat te regelen. Bij inverzekeringstelling wordt een piketadvocaat aangewezen, en zodra voorlopige hechtenis is bevolen of gevorderd wordt ambtshalve een raadsman toegevoegd, ook als u daar niet om vraagt (art. 40 en 41 Sv). De rechtsbijstand in de piketfase is voor u kosteloos: er is geen inkomenstoets en geen eigen bijdrage.
Wanneer contact opnemen?
Neem zo snel mogelijk contact op zodra u of een familielid is aangehouden of in verzekering is gesteld. Wij zijn 24/7 bereikbaar bij spoed. Hoe eerder wij de gronden en het dossier kunnen beoordelen, hoe gerichter het schorsingsverzoek. Bent u alleen uitgenodigd voor een verhoor en (nog) niet aangehouden? Lees dan onze pagina over bijstand bij politieverhoor. Meer algemene uitleg over de procedure vindt u bij de Rechtspraak en over kosteloze rechtsbijstand bij aanhouding bij de Raad voor Rechtsbijstand.
Bronnen
- Wetboek van Strafvordering (art. 40 en 41 toevoeging raadsman, 57-58 inverzekeringstelling, 63-66 bewaring en gevangenhouding, 67 en 67a gronden, 80 schorsing, 87 hoger beroep)
- Rechtspraak.nl, voorlopige hechtenis
- Rechtspraak.nl, opheffing of schorsing voorlopige hechtenis
- Raad voor Rechtsbijstand, piket en kosteloze rechtsbijstand
