Wat is een vordering benadeelde partij?
Hebt u rechtstreeks schade geleden door een strafbaar feit, dan bent u slachtoffer in de zin van de wet (art. 51a Sv). U kunt zich in de strafzaak tegen de verdachte voegen als benadeelde partij en schadevergoeding vorderen (art. 51f Sv). Dat is een civiele vordering die de strafrechter meebehandelt: u hoeft geen aparte civiele procedure te starten en betaalt geen griffierecht. Ook een rechtspersoon kan benadeelde partij zijn. Is het slachtoffer overleden, dan kunnen nabestaanden de schade vorderen die zij door het overlijden hebben geleden.
De Hoge Raad heeft de maatstaven op een rij gezet in een overzichtsarrest (HR 28 mei 2019, ECLI:NL:HR:2019:793): er moet voldoende verband zijn tussen het bewezen feit en de schade, en op de vordering gelden de gewone regels van het civiele schadevergoedingsrecht.
Welke schade kunt u vorderen?
U kunt zowel materiële als immateriële schade claimen. Sinds 1 januari 2019 kunnen ook verplaatste schade en affectieschade in het strafproces worden gevorderd.
| Soort schade | Voorbeelden |
|---|---|
| Materieel | medische kosten, vernielde of gestolen goederen, gederfde inkomsten, reiskosten |
| Immaterieel (smartengeld) | leed, pijn en psychische gevolgen |
| Verplaatste schade | kosten die een ander, bijvoorbeeld een ouder, voor het slachtoffer maakt |
| Affectieschade | vergoeding voor naasten bij ernstig blijvend letsel of overlijden |
De kosten van rechtsbijstand kunt u als proceskosten meevorderen.
Hoe verloopt de voeging?
De voeging verloopt in drie stappen:
- U ontvangt een voegingsformulier, in de praktijk via Slachtofferhulp Nederland, waarop u aangeeft welke schade u hebt geleden.
- Onderbouw de vordering met bewijsstukken: facturen, een medische verklaring, foto's. Een goed onderbouwde vordering maakt meer kans van slagen.
- Dien de vordering uiterlijk vóór het requisitoir in, maar bij voorkeur eerder, zodat de rechter genoeg tijd heeft om die te beoordelen.
Vindt de rechter de vordering te ingewikkeld voor de strafzaak, dan kan hij die geheel of gedeeltelijk niet-ontvankelijk verklaren wegens onevenredige belasting van het strafgeding (art. 361 lid 3 Sv). U kunt de vordering dan alsnog bij de civiele rechter voortzetten. Een advocaat houdt de vordering daarom zo concreet en goed onderbouwd mogelijk.
Krijgt u het bedrag ook echt uitbetaald?
Naast uw vordering kan de rechter de schadevergoedingsmaatregel opleggen (art. 36f Sr). De Staat int het bedrag dan via het CJIB bij de veroordeelde, zodat u dat niet zelf hoeft te doen.
Betaalt de veroordeelde niet binnen acht maanden nadat het vonnis onherroepelijk is geworden, dan keert de Staat uit op grond van de voorschotregeling:
- bij gewelds- en zedenmisdrijven: het volledige toegewezen bedrag;
- bij andere misdrijven: tot een maximum van 5.000 euro.
Het Schadefonds Geweldsmisdrijven
Staat de dader niet vast of wordt hij niet veroordeeld, dan kunt u bij een geweldsmisdrijf met ernstig letsel een tegemoetkoming aanvragen bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Dit staat los van de strafzaak. Het Schadefonds werkt met zes letselcategorieën:
| Categorie | Tegemoetkoming |
|---|---|
| 1 | 1.000 euro |
| 2 | 2.500 euro |
| 3 | 5.000 euro |
| 4 | 10.000 euro |
| 5 | 20.000 euro |
| 6 | 35.000 euro |
Nabestaanden ontvangen een vast bedrag van 5.000 euro, met daarnaast een mogelijke vergoeding voor uitvaartkosten en gederfd levensonderhoud. Per 1 januari 2026 geldt een nieuwe letsellijst.
Uw overige rechten als slachtoffer
- Aangifte doen is een recht (art. 161 Sv). Bij ernstige misdrijven zoals moord, doodslag en verkrachting geldt zelfs een aangifteplicht (art. 160 Sv).
- U hebt recht op inzage in en een afschrift van de processtukken (art. 51b Sv). Uw advocaat vraagt deze voor u op.
- U kunt vóór de zitting een gesprek met de officier van justitie hebben.
- U mag bij de zitting aanwezig zijn en ontvangt bericht over de datum en tijd.
- Bij ernstige feiten hebt u spreekrecht (art. 51e Sv). Wilt u niet spreken, dan kunt u een schriftelijke slachtofferverklaring laten opnemen in het dossier.
Kosteloze rechtsbijstand
Bent u slachtoffer van een ernstig gewelds- of zedenmisdrijf en is de vervolging ingesteld, dan is rechtsbijstand kosteloos, ongeacht uw inkomen (art. 44 lid 4 Wet op de rechtsbijstand, gekoppeld aan art. 3 Wet schadefonds geweldsmisdrijven). Dat geldt ook voor nabestaanden. In andere zaken kunnen de advocaatkosten als proceskosten op de veroordeelde worden verhaald.
Wat doet uw advocaat in een slachtofferzaak?
Uw advocaat stelt de voeging op en onderbouwt de vordering, vraagt de processtukken op, licht de vordering ter zitting toe en begeleidt u bij het spreekrecht of de schriftelijke slachtofferverklaring. Bij ernstige gewelds- en zedenzaken vraagt uw advocaat de kosteloze toevoeging voor u aan. Gaat het om een geweldsmisdrijf of een zedendelict, dan loopt uw vordering vaak parallel aan de strafzaak tegen de verdachte.
Bronnen
- Wetboek van Strafvordering, art. 51a, 51b, 51e, 51f en 361 (wetten.overheid.nl)
- Wetboek van Strafrecht, art. 36f, schadevergoedingsmaatregel en voorschotregeling (wetten.overheid.nl)
- Wet op de rechtsbijstand, art. 44 (wetten.overheid.nl)
- HR 28 mei 2019, ECLI:NL:HR:2019:793, overzichtsarrest vordering benadeelde partij (rechtspraak.nl)
- Schadevergoeding en voorschotregeling voor slachtoffers (rijksoverheid.nl)
- Letsellijst en tegemoetkomingen (schadefonds.nl)
