Waartegen kun je wel en niet bezwaar maken bij DNA-afname na veroordeling?
Bezwaar richt zich uitsluitend tegen het bepalen en verwerken van uw DNA-profiel, niet tegen de feitelijke afname van het celmateriaal. De afname zelf, meestal via een wangslijmtest op het politiebureau, is wettelijk verplicht en daartegen staat geen rechtsmiddel open. Het bezwaarschrift gaat dus over de vraag of uw profiel mag worden vastgesteld en mag worden opgenomen in de nationale DNA-databank. Dat onderscheid is belangrijk en lijkt op andere bezwaarprocedures in het strafrecht, zoals het bezwaar tegen inbeslagname, waar de raadkamer eveneens beslist. U bent verplicht mee te werken aan de afname, ook als de veroordeling in eerste aanleg nog niet onherroepelijk is. Tegelijk geldt een belangrijke waarborg: zolang nog bezwaar kan worden ingediend en zolang een ingediend bezwaarschrift niet is ingetrokken of er nog niet op is beslist, wordt op basis van het celmateriaal geen DNA-profiel bepaald (artikel 7 lid 4 Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden). Tijdig bezwaar maken schort de verwerking dus op tot de rechter heeft beslist. Dat is een sterke reden om snel te handelen.Binnen welke termijn en bij welke rechtbank dien je het DNA-bezwaarschrift in?
U moet het bezwaarschrift binnen veertien dagen indienen, gerekend vanaf de dag waarop het celmateriaal is afgenomen (of de dag waarop de mededeling uit artikel 6 lid 3 is betekend). De termijn loopt dus vanaf de afname, niet vanaf de ontvangst van het bevel. Het bezwaarschrift dient u in bij de rechtbank die in eerste aanleg vonnis heeft gewezen, of bij de rechtbank in het arrondissement waar tegen de strafbeschikking verzet had kunnen worden gedaan. De zaak wordt behandeld door de raadkamer, meestal in een besloten zitting.| Onderdeel | Wettelijke regel | |
|---|---|---|
| Termijn | 14 dagen na de dag van afname celmateriaal of betekening art. 6 lid 3-mededeling | |
| Bevoegde rechtbank | De rechtbank die in eerste aanleg vonnis wees (of het arrondissement van het verzet) | |
| Behandelend orgaan | De raadkamer van de rechtbank | |
| Grondslag | Artikel 7 lid 1 Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden |
De termijn is kort en fataal. Wordt hij overschreden, dan wordt het profiel bepaald en opgenomen in de databank en is bezwaar niet meer mogelijk. Neem daarom zo snel mogelijk contact op zodra uw celmateriaal is afgenomen.
Op welke wettelijke gronden kan een DNA-bezwaarschrift slagen?
De wet kent twee gronden waarop de bepaling en verwerking achterwege moeten blijven (artikel 2 lid 1 sub a en b Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden). De rechter toetst bij een bezwaar of een van deze gronden van toepassing is:
- Er is al een DNA-profiel verwerkt (sub a). Van de veroordeelde is al eerder een profiel in de databank opgenomen, zodat een nieuwe bepaling niet nodig is.
- Het profiel is niet van betekenis (sub b). Het is redelijkerwijs aannemelijk dat het bepalen en verwerken van het profiel, gelet op de aard van het misdrijf of de bijzondere omstandigheden waaronder het is gepleegd, niet van betekenis zal kunnen zijn voor de voorkoming, opsporing, vervolging en berechting van strafbare feiten.
In de praktijk draait een geslaagd bezwaar meestal om grond b. De Hoge Raad heeft op 19 november 2024 (ECLI:NL:HR:2024:1694) in cassatie in het belang der wet uitgelegd hoe deze grond moet worden getoetst: bepalend is of het gaat om een type misdrijf waarvoor in het algemeen moet worden aangenomen dat DNA-onderzoek geen of slechts een ondergeschikte rol kan spelen. Die toets is abstract en staat los van de concrete uitvoering van het delict. Oudere voorbeelden uit de wetsgeschiedenis wegen door moderne opsporingstechnieken minder zwaar. Een sterk bezwaar koppelt uw persoonlijke situatie daarom concreet aan deze wettelijke maatstaf in plaats van algemene bezwaren aan te voeren.
Hoe lang blijft je DNA-profiel in de databank bewaard?
De bewaartermijn hangt af van het wettelijke strafmaximum van het misdrijf en, bij zware zaken, van de daadwerkelijk opgelegde straf. Bij een misdrijf met een maximumstraf van zes jaar of meer wordt het profiel na dertig jaar vernietigd; bij een maximumstraf van minder dan zes jaar geldt een termijn van twintig jaar (artikel 18 Besluit DNA-onderzoek in strafzaken). Is de opgelegde gevangenisstraf of vrijheidsbenemende maatregel langer dan twintig jaar, dan loopt de termijn op tot vijftig jaar; bij een levenslange straf, een maatregel langer dan veertig jaar of bepaalde ernstige zedenmisdrijven tot tachtig jaar.
| Misdrijf of opgelegde straf | Bewaartermijn | |
|---|---|---|
| Strafmaximum minder dan 6 jaar | 20 jaar | |
| Strafmaximum 6 jaar of meer | 30 jaar | |
| Opgelegde gevangenisstraf of maatregel langer dan 20 jaar | 50 jaar | |
| Opgelegde levenslange straf of maatregel langer dan 40 jaar | 80 jaar | |
| Bepaalde ernstige zedenmisdrijven (artikelen 241, 243 en 245 tot en met 253 Sr) | 80 jaar |
Deze termijnen verklaren waarom opname in de databank, hoewel de afname zelf niet ingrijpend is, langdurige gevolgen heeft voor uw privacy.
Wanneer wordt je DNA-profiel weer uit de databank verwijderd?
Het profiel moet worden verwijderd en vernietigd wanneer de veroordeling alsnog wegvalt of niet leidt tot een straf of maatregel. Dat is het geval bij een uiteindelijke vrijspraak, een ontslag van alle rechtsvervolging, een schuldigverklaring zonder oplegging van straf of maatregel (artikel 9a Wetboek van Strafrecht) of de oplegging van enkel een geldboete. In die gevallen is de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden niet (langer) van toepassing en moeten het profiel en het celmateriaal uit de databank worden gehaald.
In de praktijk gebeurt die verwijdering niet altijd automatisch. Na een onherroepelijke uitspraak die de veroordeling wegneemt, is het verstandig het Openbaar Ministerie hier actief op aan te spreken zodat het profiel daadwerkelijk wordt vernietigd. Onze advocaten kunnen die verwijdering voor u opvolgen.
Is er hoger beroep mogelijk tegen de beslissing op het DNA-bezwaar?
Tegen de beslissing van de rechtbank op het DNA-bezwaarschrift staat geen gewoon hoger beroep open. De raadkamer beslist en de wet zelf opent tegen die beschikking geen hoger rechtsmiddel. Wel is in bijzondere gevallen cassatie in het belang der wet mogelijk; die buitengewone voorziening wordt ingesteld door de procureur-generaal bij de Hoge Raad en dient de rechtseenheid, niet uw individuele zaak. De Hoge Raad benutte deze weg in zijn uitspraak van 19 november 2024 (ECLI:NL:HR:2024:1694).
Omdat een tweede kans via hoger beroep ontbreekt, telt de eerste indiening zwaar. Het bezwaarschrift moet direct juridisch sluitend zijn, met een onderbouwing die aansluit op de wettelijke gronden en de actuele lijn van de Hoge Raad.
Voor welke veroordelingen geldt de verplichte DNA-afname?
DNA-afname is verplicht na een veroordeling wegens een misdrijf als omschreven in artikel 67 lid 1 van het Wetboek van Strafvordering, een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is (artikel 2 lid 1 Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden). Daaronder vallen misdrijven met een wettelijk strafmaximum van vier jaar gevangenisstraf of meer, plus een limitatief opgesomde lijst van specifieke misdrijven die er ongeacht het strafmaximum onder vallen. Er bestaat geen aparte eis van verzwarende omstandigheden voor bijvoorbeeld drugs- en Opiumwetzaken of vermogensdelicten en diefstal; bepalend is of het delict onder artikel 67 lid 1 Sv valt.
De officier van justitie geeft het bevel tot afname, tenzij een van de twee wettelijke uitzonderingen van artikel 2 lid 1 sub a of b van toepassing is. Onze advocaten beoordelen of uw veroordeling onder de regeling valt en of er ruimte is om de bepaling en verwerking via een bezwaarschrift tegen te houden. Wij stellen het bezwaarschrift op, dienen het tijdig in bij de juiste rechtbank en begeleiden u door de raadkamerprocedure.
Bronnen en bedragen geverifieerd: januari 2026.
Bronnen
- Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden (BWBR0017212), wetten.overheid.nl
- Wetboek van Strafvordering, artikel 67 (BWBR0001903), wetten.overheid.nl
- Besluit DNA-onderzoek in strafzaken (BWBR0012791), wetten.overheid.nl
- DNA-onderzoek bij veroordeelden, Rijksoverheid
- Bewaren en verwijderen van DNA-profielen, Nederlandse DNA-databank (NFI)
