Wanneer moet u de cel in als u een boete niet betaalt?
Pas helemaal aan het eind, als betalen en beslag allebei niet gelukt zijn. Het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) int de boete namens de minister en zet eerst aanmaningen, beslag en de deurwaarder in. Welke vrijheidsbeneming er daarna dreigt, hangt af van wie de boete oplegde.
| Soort boete | Wie legde hem op | Laatste middel | Schuld daarna weg? |
|---|---|---|---|
| Geldboete in een vonnis | de rechter | vervangende hechtenis | ja, volgens het CJIB |
| Strafbeschikking | het Openbaar Ministerie | gijzeling, alleen met toestemming van de kantonrechter | nee |
| Verkeersboete (Wet Mulder) | CJIB, na bekeuring | gijzeling, alleen met toestemming van de kantonrechter | nee |
Vervangende hechtenis komt in de plaats van de boete. Gijzeling is een drukmiddel: u zit, maar de boete blijft openstaan.
Hoe verloopt de inning door het CJIB, stap voor stap?
De volgorde staat in Boek 6 van het Wetboek van Strafvordering:
- Brief met vervaldatum. Daarin staan het bedrag en de uiterste betaaldatum.
- Eerste aanmaning. Het bedrag gaat van rechtswege 20 euro omhoog. Betaalde u in termijnen, dan is nu het hele bedrag ineens opeisbaar.
- Tweede aanmaning. Nog eens een vijfde erbij, minimaal 40 euro.
- Verhaal. Het CJIB kan geld van uw rekening halen (volgens het CJIB maximaal 500 euro per keer), beslag leggen op loon of uitkering, of een deurwaarder sturen. Die kosten komen erbij.
- Schriftelijke waarschuwing. Lukt volledig verhaal niet, dan volgt een waarschuwing. In beginsel gaat u pas veertien dagen na verzending daarvan zitten.
- Aanhouding. De politie kan u ophalen. Volgens het CJIB moet u dan meteen betalen of mee naar de gevangenis.
Tegen beslag op rekening of loon kunt u binnen zes weken verzet doen, tegen een dwangbevel binnen twee weken. Dat verzet kan nooit over de boete zelf gaan. Wie een strafbeschikking wil aanvechten, moet op tijd verzet doen; lees daarover ons artikel over opgeroepen worden voor een OM-zitting.
Kunt u een strafboete in termijnen betalen?
Ja, op twee manieren. De rechter of officier kan het al in de uitspraak of strafbeschikking regelen bij een boete van minimaal 225 euro (artikel 24a Wetboek van Strafrecht). Elk deel is dan minimaal 45 euro, de termijnen liggen een tot drie maanden uit elkaar en het geheel duurt hooguit twee jaar bij een vonnis en een jaar bij een strafbeschikking.
Daarnaast kan het CJIB zelf uitstel of een regeling geven. Volgens het CJIB kan dat als u in totaal minimaal 75 euro moet betalen:
| Openstaand bedrag | Maximaal aantal termijnen |
|---|---|
| tot 120 euro | 3 |
| 120 tot 300 euro | 6 |
| 300 tot 450 euro | 9 |
| 450 tot 1.250 euro | 12 |
| 1.250 tot 2.000 euro | 18 |
| 2.000 tot 3.000 euro | 24 |
| 3.000 tot 4.000 euro | 30 |
| 4.000 euro of meer | 36 |
Is het maandbedrag te hoog, dan kunt u maatwerk aanvragen met bewijsstukken. Een bedrag dat al bij de deurwaarder ligt of waarvoor loonbeslag loopt, neemt het CJIB niet meer op in een regeling. Vroeg bellen loont dus.
Hoeveel dagen vervangende hechtenis krijgt u bij een boete van de rechter?
Hooguit een dag per volle 25 euro, met een minimum van een dag en een maximum van een jaar (artikel 24c Wetboek van Strafrecht). De rechter zet het aantal dagen bij elke geldboete in het vonnis, dus u kunt het nu al nalezen.
In de praktijk rekenen rechters ruimer. Hun oriëntatiepunten hanteren tot 5.000 euro een dag per 100 euro:
| Boete | Vervangende hechtenis volgens de oriëntatiepunten |
|---|---|
| tot en met 100 euro | 1 dag |
| 500 euro | 5 dagen |
| 1.000 euro | 10 dagen |
| 2.500 euro | 25 dagen |
| 5.000 euro | 50 dagen |
| 103.000 euro of meer | 360 dagen |
Betaalt u een deel, dan gaat de hechtenis naar evenredigheid omlaag, ook als u al vastzit. Heeft u de vervangende hechtenis uitgezeten, dan hoeft u de boete volgens het CJIB niet meer te betalen.
Een niet-uitgevoerde taakstraf is iets anders. Dan zet het Openbaar Ministerie de uren om in hechtenis en kunt u binnen veertien dagen bezwaar maken tegen de omzetting van uw taakstraf.
Wat is het verschil met gijzeling bij een strafbeschikking of verkeersboete?
Bij gijzeling blijft de boete openstaan, ook nadat u heeft gezeten. Bij een strafbeschikking mag dat alleen met toestemming van de kantonrechter (artikel 6:6:25 Wetboek van Strafvordering), en hooguit een week per strafbaar feit. Het CJIB noemt in de praktijk een dag per 100 euro, met een maximum van zeven dagen per straf. De kantonrechter wijst het verzoek af als u aannemelijk maakt dat u niet kúnt betalen.
Voor verkeersboetes onder de Wet Mulder (Wahv) geldt:
- Verhogingen. Eerst plus 50 procent, daarna nog eens plus 100 procent.
- Rijbewijs en voertuig. Het CJIB kan uw rijbewijs innemen of een voertuig buiten gebruik laten stellen, elk hooguit vier weken.
- Gijzeling. Met toestemming van de kantonrechter hooguit een week per overtreding (artikel 28 Wahv). Die stopt zodra u betaalt, maar heft de schuld niet op.
Ook bij een schadevergoedingsmaatregel voor een slachtoffer is gijzeling het laatste middel, en ook daar blijft het bedrag verschuldigd.
Wat kunt u doen als u de boete echt niet kunt betalen?
Wacht niet op de tweede aanmaning. Dit helpt het meest:
- Bel het CJIB voordat de verhogingen ingaan. Krijgt u een regeling terwijl u niet verwijtbaar te laat was, dan gelden de verhogingen niet zolang u zich aan de regeling houdt.
- Meld u bij uw gemeente voor schuldhulp. Volgens het CJIB kan dan soms uitstel van betaling volgen. In de wettelijke schuldsanering (WSNP) mag het CJIB geen beslag zonder dwangbevel leggen.
- Verkeersboete door overmacht te laat betaald? Het CJIB kan de verhogingen in uitzonderlijke gevallen kwijtschelden. De boete zelf blijft verschuldigd.
- Opgeroepen voor gijzeling? Ga naar de kantonrechter en neem bewijs mee van inkomen, vaste lasten en schulden.
- Loopt uw strafzaak nog? De rechter moet bij de hoogte van een boete rekening houden met uw draagkracht (artikel 24 Wetboek van Strafrecht). Neem uw financiële stukken mee, of doe verzet als een strafbeschikking niet bij uw situatie past. Zie ook onze pagina over een oproep voor een OM-zitting.
Is de boete onder het jeugdstrafrecht opgelegd, dan kan de rechter hem op verzoek vervangen door een taakstraf, zolang de veroordeelde nog geen achttien is.
Wanneer moet u nu een advocaat inschakelen?
Deze signalen vragen om snelle actie:
- U kreeg een schriftelijke waarschuwing voor vervangende hechtenis. Daarna kan het binnen veertien dagen zover zijn.
- De kantonrechter roept u op over gijzeling. Dit is uw kans om te laten zien dat u niet kunt betalen.
- De verzettermijn van een strafbeschikking loopt nog. Daarna staat de boete vast.
- Er is beslag gelegd of een dwangbevel betekend en u denkt dat er iets niet klopt. U heeft twee of zes weken voor verzet.
Niet urgent: een eerste aanmaning voor een boete die u erkent. Een betalingsregeling regelt u dan meestal zelf met het CJIB.
Twijfelt u? Een eerste gesprek is bij ons kosteloos. Onze advocaten kijken welke brief u kreeg, welke termijn loopt en wat er nog kan. Bij spoed zijn wij 24/7 bereikbaar en reageren wij zo snel mogelijk.
Veelgestelde vragen
Moet ik de boete nog betalen nadat ik vervangende hechtenis heb uitgezeten?
Bij een geldboete van de rechter niet: volgens het CJIB hoeft u de boete daarna niet meer te betalen. Bij gijzeling, zoals bij een strafbeschikking, verkeersboete of schadevergoedingsmaatregel, blijft de schuld wel bestaan.
Hoeveel dagen cel krijg ik voor een boete van 500 euro?
De wet staat hooguit een dag per volle 25 euro toe. Rechters rekenen volgens hun oriëntatiepunten meestal met een dag per 100 euro, dus vijf dagen. Het precieze aantal staat in uw vonnis.
Kan ik nog betalen als de politie al voor de deur staat?
Ja. Volgens het CJIB moet u bij een aanhouding meteen betalen of mee naar de gevangenis. Ook als u al vastzit, gaat de hechtenis naar evenredigheid omlaag met wat u alsnog betaalt.
Kan ik in de gevangenis komen voor een verkeersboete?
Ja, maar alleen met toestemming van de kantonrechter en hooguit een week per overtreding. Dat heet gijzeling, en daarna moet u de boete nog steeds betalen.
Kan ik een betalingsregeling krijgen bij het CJIB?
Vaak wel, als u minimaal 75 euro moet betalen en een eerdere regeling bent nagekomen. Afhankelijk van het bedrag zijn 3 tot 36 termijnen mogelijk. Ligt de zaak al bij de deurwaarder, dan kan dat niet meer via het CJIB.
Bronnen geverifieerd: oktober 2026.
Bronnen
- Wetboek van Strafrecht, artikelen 23, 24, 24a en 24c
- Wetboek van Strafvordering, Boek 6, artikelen 6:4:1 tot en met 6:4:7, 6:4:20, 6:6:25 en 6:6:30
- Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, artikelen 23 tot en met 28b
- Rechtspraak, Oriëntatiepunten voor straftoemeting (LOVS), juli 2026
- CJIB, Boete opgelegd door de rechter
- CJIB, Strafbeschikking
- CJIB, Verkeersboete
- CJIB, Regels voor betalen in termijnen
- CJIB, Dienstverlening op maat
