Geweldsdelicten

Op eenvoudige mishandeling staat wettelijk maximaal drie jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie (art. 300 lid 1 Sr). Dit loopt op tot vier jaar bij zwaar lichamelijk letsel en zes jaar als de mishandeling de dood tot gevolg heeft. In de praktijk oriënteren rechters zich op de LOVS-oriëntatiepunten: een droge klap zonder letsel staat rond 700 euro geldboete, mishandeling met lichamelijk letsel rond 1.000 euro, en met een slagwapen of kopstoot met letsel rond 120 uur taakstraf. Dit zijn richtlijnen, geen wettelijke maxima, en de rechter kan ervan afwijken.

Bij eenvoudige mishandeling (art. 300 Sr) gaat het om opzettelijk pijn of licht letsel veroorzaken, zoals een klap of duw, met een maximum van drie jaar. Zware mishandeling (art. 302 Sr) vereist opzet op zwaar lichamelijk letsel, zoals langdurige beroepsongeschiktheid, blijvende verminking of meerdere botbreuken, en kent een maximum van acht jaar, oplopend tot tien jaar bij de dood. De rechter beoordeelt het vereiste van zwaar letsel van geval tot geval, en de bewijsvoering hierop is vaak bepalend voor de strafmaat.

Op openlijke geweldpleging in vereniging staat wettelijk maximaal vier jaar en zes maanden gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie (art. 141 lid 1 Sr). De maxima lopen op tot zes jaar bij vernieling of enig letsel, negen jaar bij zwaar lichamelijk letsel en twaalf jaar bij de dood (art. 141 lid 2 Sr). De LOVS-oriëntatiepunten gaan uit van 20 uur taakstraf bij geringe schade aan goederen, vanaf 40 uur bij aanzienlijke schade en 40 uur taakstraf, dan wel jeugddetentie, bij geweld tegen personen.

Twee voorwaarden samen: openbaarheid, een plek waar willekeurige derden kunnen komen zoals de straat, een kroeg of een treincoupé, en in vereniging, samen met minstens één ander. U hoeft niet zelf geweld te hebben gebruikt; volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad is voldoende dat u een wezenlijke en significante bijdrage aan het geweld levert, bijvoorbeeld door aanmoedigen of organiseren. Enkel aanwezig zijn of de groep louter in aantal versterken is niet genoeg.

Voorbedachten rade. Doodslag (art. 287 Sr, maximaal 25 jaar sinds 1 juli 2023; daarvoor 15 jaar) is het opzettelijk doden zonder voorbedachten rade, vaak in een opwelling of escalatie. Moord (art. 289 Sr, maximaal levenslang of 30 jaar) vereist een moment van beraad vooraf. De Hoge Raad heeft bepaald dat de verdachte gelegenheid moet hebben gehad zich te beraden op zijn besluit en na te denken over de betekenis en gevolgen van zijn daad; hij mag niet hebben gehandeld in een ogenblikkelijke gemoedsopwelling. Dat moment kan kort zijn, maar er moet daadwerkelijk ruimte voor reflectie zijn geweest.

Bij geweld tegen bepaalde naasten zoals een ouder, partner of eigen kind, tegen een ambtenaar in functie, of bij toediening van een schadelijke stof, worden de straffen van art. 300 tot en met 303 Sr met een derde verhoogd (art. 304 Sr). Eenvoudige mishandeling van een partner kan zo niet drie maar vier jaar opleveren. Bij huiselijk geweld wordt in beginsel geen geldboete opgelegd. Vaak speelt daarnaast een contact- of straatverbod.

Poging tot eenvoudige mishandeling is uitdrukkelijk niet strafbaar (art. 300 lid 5 Sr). Poging tot zware mishandeling, doodslag of moord is wel strafbaar. Bij poging wordt het wettelijke strafmaximum met een derde verminderd (art. 45 Sr), zodat ten hoogste twee derde van het maximum voor het voltooide delict resteert. Bij een delict waarop levenslang staat, geldt voor de poging een maximum van twintig jaar.

Als u zich noodzakelijk verdedigde tegen een ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding, kan een beroep op noodweer slagen (art. 41 lid 1 Sr). Noodweer is een rechtvaardigingsgrond: het feit is dan niet strafbaar en de rechter spreekt ontslag van alle rechtsvervolging uit. Ging u te ver, maar was die overschrijding het onmiddellijke gevolg van een hevige gemoedsbeweging door de aanranding, dan kan noodweerexces aan de orde zijn (art. 41 lid 2 Sr). Beide verweren vragen om een gestructureerde feitelijke onderbouwing met getuigen, beelden en uw eigen verklaring.

Niet automatisch. De Hoge Raad eist dat de verdachte gelegenheid heeft gehad zich te beraden op zijn besluit en na te denken over de betekenis en gevolgen van zijn daad. Een hevige gemoedsbeweging, plotselinge escalatie of cognitieve beperkingen kunnen de voorbedachten rade ontkrachten. Het verschil tussen moord en doodslag valt vaak op deze toets, en het is een van de cruciale punten waarop een verdediging tegenargumenten opbouwt.

Onze advocaten staan u bij vanaf het eerste verhoor, adviseren over uw zwijgrecht en analyseren het dossier op bewijsgebreken en procedurefouten. Wij beoordelen verweren rond opzet, causaliteit, medeplegen en noodweer en bepalen samen met u de verdedigingsstrategie. Ter zitting bepleiten wij vrijspraak, ontslag van rechtsvervolging of strafvermindering op basis van de juridische en persoonlijke omstandigheden. Bij een aanhouding komen wij zo snel mogelijk in actie.